Czy procedura cywilna chroni biznesowe know-how?

W sporach gospodarczych przedsiębiorcy coraz częściej stają przed dylematem: aby skutecznie dochodzić swoich roszczeń, spółki muszą ujawniać informacje stanowiące ich tajemnicę przedsiębiorstwa. Dotyczy to zwłaszcza warunków handlowych z kontrahentami, zasad rozliczeń w umowach opartych na wskaźnikach czy planów strategicznych przy wyliczaniu utraconych korzyści. Problem polega na tym, że nieujawnienie informacji może uniemożliwić udowodnienie roszczenia, natomiast jego dokonanie – prowadzić do utraty przewagi konkurencyjnej. Obowiązujące przepisy k.p.c. nie zawsze pozwalają pogodzić skuteczne dochodzenie roszczeń z realną ochroną tych danych.

Jakie narzędzia oferuje obecnie procedura cywilna?

• W pierwszej kolejności można wskazać art. 479(33) k.p.c., jednak dotyczy on postępowania odrębnego w sprawach z zakresu ochrony konkurencji i konsumentów, a więc nie ma zastosowania do standardowych spraw gospodarczych.
• Innym rozwiązaniem jest możliwość przeprowadzenia rozprawy przy drzwiach zamkniętych (art. 153 § 1 k.p.c.). W praktyce jednak instrument ten ma niewielkie znaczenie – po pierwsze, publiczność na rozprawach pojawia się sporadycznie, po drugie zaś kluczowy problem polega zazwyczaj na ograniczeniu dostępu do informacji dla przeciwnika procesowego, a nie osób trzecich. Co istotne – ograniczenie jawności rozprawy nie wpływa na kształt akt sprawy – w nich nadal dostępne dla stron (i pod pewnymi warunkami – także osób trzecich) są wszelkie informacje, dotyczące tajemnicy przedsiębiorstwa zawarte w pismach procesowych.

Powstaje zatem pytanie: czy możliwe jest realne zabezpieczenie tajemnicy przedsiębiorstwa w toku procesu?

Najczęściej stosowaną metodą jest anonimizacja dokumentów, w ramach której strona decyduje się na usunięcie danych identyfikujących strony umowy czy kluczowe elementy relacji gospodarczej. W praktyce stosuje się również częściowe ujawnianie treści materiałów (np. poprzez zaczernianie fragmentów) albo przedstawienie wyciągów z dokumentów – czasem nawet poświadczonych przez notariusza – obejmujących wybrane postanowienia.

Problem pojawia się jednak w sytuacji, gdy dane objęte tajemnicą przedsiębiorstwa mają kluczowe znaczenie dla zasadności roszczenia lub jego wysokości. Wówczas druga strona – aby skutecznie się bronić – powinna mieć możliwość weryfikacji sposobu wyliczenia szkody czy źródeł przyjętych założeń. W tym miejscu dochodzi do kolizji dwóch wartości: ochrony tajemnicy przedsiębiorstwa oraz prawa do obrony i wewnętrznej jawności postępowania.

Z takim właśnie wyzwaniem wraz z Jordan Zafirow , adwokat, partner z kancelarii Hoogells oraz Natalia Żurawska junior associate z kancelarii #Hoogells mierzymy się obecnie w jednej z prowadzonych spraw. Jest to klasyczny spór gospodarczy rozpoznawany w trybie zwykłym, zatem przepisy k.p.c. nie dają praktycznie żadnej ochrony tej części argumentów klienta, które powiązane są z tajemnicą przedsiębiorstwa. Ostatecznie wypracowaliśmy rozwiązanie, które godzi obowiązki dowodowe strony z aktualnym brzmieniem art. 9 k.p.c., dającym dostęp do akt sprawy obu stronom w nieograniczonym zakresie.

Z takim problemem spotykamy się w praktyce sporów gospodarczych dość często. Warto rozważyć wprowadzenie do zwykłych postępowań mechanizmów analogicznych do tych przewidzianych w sprawach z zakresu ochrony konkurencji i konsumentów. Możliwe byłoby np. ustanowienie szczególnych przesłanek ograniczenia dostępu do materiału dowodowego – takich jak kluczowe znaczenie danych dla działalności przedsiębiorstwa, ich oczywista użyteczność dla konkurenta będącego stroną sporu czy potencjalna sprzeczność ujawnienia z interesem publicznym (np. w przypadku podmiotów infrastruktury krytycznej).

Praktyka pokazuje, że ochrona tajemnicy przedsiębiorstwa w postępowaniu cywilnym pozostaje niewystarczająca i w dużej mierze sprowadzona do improwizowanych rozwiązań procesowych. Ryzyko ujawnienia wrażliwych informacji coraz częściej wpływa nie tylko na taktykę procesową, ale również na decyzję o samym wszczęciu sporu. To silny argument za systemowym uzupełnieniem procedury cywilnej o mechanizmy pozwalające lepiej wyważyć jawność postępowania i interesy biznesowe stron.