Kolejna wojna – kolejna waloryzacja?

Po raz kolejny rynek budowlany w Polsce mierzy się z szokiem wywołanym zdarzeniem nadzwyczajnym. Tym razem to eskalacja w cieśninie Ormuz – w ciągu kilku dni cena ropy znowu idzie mocno w górę, a razem z nią i ceny materiałów budowlanych w Polsce. W górę idą przede wszystkim asfalt, kruszywa, stal, styropian a także transport. Prezesi największych grup mówią wprost o spadku obrotów, roszczeniach do zamawiających, a także o konieczności udziału w przetargach z cenami na granicy opłacalności (WNP, 6 maja 2026 r.).

W ostatnich 6 latach mieliśmy już dwa zdarzenia, które można było kwalifikować jako nadzwyczajne i nieprzewidywalne, a zarazem wpływające na polską gospodarkę: pandemię Covid i wojnę w Ukrainie. Tylko w odniesieniu do jednego z tych zdarzeń – w sierpniu 2022 r. – wypowiedziała się Prokuratoria Generalna Skarbu Państwa, wydając rekomendacje dotyczące waloryzacji wynagrodzeń w kontraktach budowlanych.

Efekt – dziesiątki aneksów do realizowanych umów i podwyższenie progów umownych limitujących waloryzację wynagrodzenia.

O pandemii Covid i jej skutkach ani PGRP ani inny organ państwowy się dotychczas nie wypowiedział, pozostawiając sądom odpowiedź na pytanie:

Czy była „nadzwyczajną zmianą stosunków” w rozumieniu art. 357¹k.c?

Na podstawie wieloletniej obsługi klientów z rynku budowlanego oraz obserwacji zmian cen materiałów i usług w tym sektorze narzuca się wniosek, że skutki pandemii oraz wojny w Ukrainie były w dużej mierze zbieżne. Skala wzrostu cen, a także towarzyszący jej spadek rentowności kontraktów, były – jeśli nie tożsame – to przynajmniej bardzo podobne.

Sprawy waloryzacyjne dotyczące pandemii Covid są w sądach. Spraw dotyczących waloryzacji w związku z wojną w Ukrainie w zasadzie nie ma. Różnica? Rekomendacje PGRP.

PGRP wprost uznała wojnę w Ukrainie za okoliczność uzasadniającą waloryzację na podstawie art. 455 ust. 1 pkt 4 Pzp i art. 357¹ k.c. Mechanizm dziś jest analogiczny: konflikt zbrojny, gwałtowne i nieprzewidywalne wahania cen surowców, zaburzenia łańcuchów dostaw. Z perspektywy przesłanek prawnych różnica jest niewielka. Stanowisko PGRP nie jest źródłem prawa, ale w praktyce daje zamawiającym komfort decyzyjny i często bywa „mapą” dla sądów.

Bez analogicznej rekomendacji wykonawcy będą musieli:

1. indywidualnie wykazać nieprzewidywalność i skalę wzrostu cen,
2. udowodnić rzeczywisty wpływ konfliktu na konkretny kontrakt,
3. liczyć się z argumentem zamawiających, że szok naftowy „mieści się w ryzyku kontraktowym”.

Każda kolejna „fala” podwyżek spowodowanych takimi nagłymi zdarzeniami wymaga odrębnego, rzetelnego dowodu. Bez wyraźnego stanowiska PGRP sukces w sądzie jest możliwy, lecz trudniejszy.

Wniosek?

• Wykonawcy powinni już teraz skrupulatnie dokumentować wpływ wojny w Iranie na koszty konkretnego projektu,
• a zamawiający publiczni rozważać proaktywną waloryzację – bo, jak przypomina PGRP, jej odmowa wcale nie musi być „gospodarna”.

W tej sytuacji otwarte (i nieco retoryczne) pozostaje pytanie:

Czy istnieje jakaś inna „logika prawna” przemawiająca za tym, że wojnę w Ukrainie można uznać za podstawę do waloryzacji, a wojnę w Iranie (czy też pandemię Covid) – nie?